logo

کارگاه جامع تاریخ هنر جهان و تحلیل مکاتب و سبک های هنری

ضرورت مطالعۀ تاریخ هنر برای داستان نویسان

 

معرفی کارگاه تاریخ هنر و اهداف و روند آموزشی

ضرورت مطالعۀ تاریخ هنر برای داستان نویسان

 

هنر برای هنرمندان و هنرآموزان در طول تاریخ همیشه وجهی تئوریک و نظری داشته و وجهی عملی. در هر دوره ای گاه هنرمندی وجوه نظری اش را جز در اثرش هم تبیین کرده و هنرمندی دیگر در بیان نظراتش در باب هنر تنها به ارائۀ اثرش اکتفا کرده و کشف نظراتش را به مخاطبینش سپرده. اما وجود این دو وجه در تمام دوران ها بدیهی است.

منظور از نظرات هنرمندان در باب هنر، آن دسته از تئوری هایی است که در اول، خود هنرمندان بیان کرده اند (و نه فلاسفه و اندیشمندان علوم انسانی). در ثانی، تئوری هایی که بر آمده از جهان بینی و ایده های هنرمند نسبت به جهان وجود است که به چگونگی دید از جهان و هنر به عنوان بخشی از جهان وجود رسیده و در نهایت به چگونگی ایجاد فرم هنری مد نظر آن هنرمند انجامیده است. دید فردی او که به فرم اثرش انجامیده.

به نظر من رسیدن به این دید فردی که راهنمای اصلی هر هنرمند در فهم و درک چگونگی خلق اثر هنری اش بوده، بزرگترین چالش پیش روی هنرجو و هنرمند عصر حاضر است.

حال باید چگونه با این چالش مواجه شویم؟

تکنیک ها و ابزار ها و امکانات و محدودیت های کلی هر قالب هنری را می توان از طریق آموزش(خواه مستقیم از خود هنرمندان دیگر به عنوان استاد و خواه غیر مستقیم از طریق آثارشان) درک و دریافت کرد و با تکرار و تمرین یاد گرفت. مثلا در داستان نویسی هم می توان از کارگاه های آموزشی بهره برد و هم از کتب آموزشی که به وفور یافت می شوند و هم از طریق رجوع به خود داستان ها و تجزیه و تحلیل آن ها. البته من توصیه می کنم از کارگاه ها و کتب آموزشی خود را محروم نکنید که لااقل در تجزیه و تحلیل آثاری که بعدا خواهید خواند، کمک بزرگی هستند.

مطالعات نظری مورد نیاز هر هنرجو، به طور کل یا در زمینه ی نفس هنر و آثار هنری است، یا علوم اعم از نظری و انسانی و حتی تجربی، فلسفه در معنای عام و کلی و گسترده اش و همچنین دین و مذهب در همان معنای گسترده و کلی.

فرصت بحث در تمام این 4 مورد نیست اما بدیهی است که مورد اول(نفس هنر و آثار هنری) مهم ترین برای یک هنرمند است. درواقع همین بخش منجر به ایجاد سواد هنری، به طور خاص خواهد شد. چرا که ما قبل از هر مطالعۀ دیگری نیاز داریم بدانیم که داریم چه کاری می کنیم و اصلا به طور کل هنر چیست و یعنی چه. هیچ کس بهتر از خود هنرمندان در طول تاریخ به این پرسش، با تنوعات بی شمار پاسخ نداده است. اگرچه هر کس دیگری هم از راه رسیده به هر حال پاسخی داده. اما برای ما معتبر ترین پاسخ ها، پاسخ خود هنرمندان است. و هنرمندان همان طور که اول بحث گفتم، در موارد کم شماری، وجوه نظری شان را جز در آثارشان هم تبیین کرده اند. و اغلب تنها به ارائۀ آثار اکتفا کرده اند که به واقع، از لحاظ فرم، چکیده و نتیجۀ مجموع نظراتشان بوده است.

این جاست که اولویت اول و مهم ترین بخش مطالعه، تاریخ هنر است. تاریخ هنر یعنی تاریخ تلاش هنرمندان تمام دوران ها جهت حل مسائل فرمال هنری شان به عنوان یک هنرمند و حتی یک انسان. شامل مطالعه ی تحلیلی آثار هنری آن ها و نظرات مکتوبشان.

منابع مطالعاتی تاریخ هنر بسیار زیاد و گسترده اند و کاملا در دسترس. اما از آن جا که بسیاری از معتبر ترین این منابع، بر کلیت هنر با تاکید بر هنرهای تجسمی(نقاشی و مجسمه سازی و حتی معماری) استوارند، مطالعه شان برای یک نویسندۀ داستان، سخت و گاهی خسته کننده خواهد شد و در اغلب مواقع نیاز به راهنمایی در این مسیر حس می شود.

این بود که من بعد از کارگاه آموزش داستان نویسی، این کارگاه را توصیه می کنم. و از آن جا که من همچین کارگاهی بویژه برای داستان نویسان ندیده بودم، به این نتیجه رسیدم که خودم این مهم را به انجام برسانم و خوشبختانه طرحش با موافقت و استقبال  هنرجویان قرار گرفت.

چند سال برگزاری منظم کارگاه های داستان و ارتباط مستمری که با هنرجویان و نویسندگان جوان و تازه کار و حتی حرفه ای ها داشتم، من را به نتیجه ی جالب توجهی رساند. ضعف اصلی هنرجویان، تا حدود زیادی ناشی از ضعف دیدگاه های بنیادی آن ها در ارتباط با هنر و ارتباط داستان نویسی و فعالیت هنری است. اگر بخواهم شفاف تر بگویم، مشکل اصلی در درک اهداف و چیستی هنر است و نویسندگان جوان اغلب بدون حل این مسئله به سراغ مسئلۀ ثانویۀ چگونگی داستان می روند.

عناصر داستان و تکنیک ها تنها زمانی به درد نویسنده می خورند که بداند بنیاد های هنری داستان چه هاست و اصلا به عنوان داستان نویس دارد چه کار می کند. البته همه پاسخ هایی دم دستی و سطحی در چنته دارند اما خواه ناخواه دارند ناخود آگاه نسبت به مسئله برخورد می کنند و همین ناخودآگاهی باعث دیدگاه های دگم و جزمی هم خواهد شد. 

هنرمند تا نداند هنر چیست، نخواهد دانست که داستان به عنوان یک هنر چیست و تا نداند داستان چیست، هرگز به عمق مسئلۀ چگونگی داستان پی نخواهد برد. و در پی آن نمی تواند درک درستی نسبت به فرم و ساختار داستانی داشته باشد و این خود بزرگترین مانع بر سر جریان خلاقانۀ تالیف و خلق هنری است.

داستانی که من می نویسم، چرا این گونه است؟ چرا این گونه می نویسم و نه به گونه ای دیگر؟ به چه گونه هایی تا به حال نوشته شده؟ اثر من تا چه حد خلاقانه و تا چه حد تقلیدی ناخودآگاه است؟

بحث را دراز نکنم. بدیهی است برای درک موقعیت حال حاضر هر امر و پدیده ای، پیش از هر چیز نیازمند مطالعه و بررسی تاریخ آن هستیم. حتی پیش از مطالعۀ فلسفۀ آن امر یا پدیده. تا ندانیم مسیری که اکنون ما در آنیم، از کجا و چطور شروع شده، نخواهیم توانست رو به جلو حرکت کنیم و درکی از موقعیتی که در آن قرار گرفته ایم نخواهیم داشت.

برای شناخت هنر هیچ چاره ای جز شناخت تاریخ هنر نداریم. 

هیچ ضرورتی را بالاتر از مطالعۀ تاریخ هنر برای یک هنرمند ندیدم و چون می دانم که منابع اصلی مطالعاتی تاریخ هنر، هنرهای تجسمی بویژه مجسمه سازی و نقاشی و معماری است و هنرجویان داستان نویسی بعید به نظر می رسد که خود به تنهایی بتوانند مسیر مطالعه اش را طی کنند، تصمیم گرفتم از طریق کارگاه تاریخ هنر، این مسیر را هموار و دسترسی دوستان به مطالب لازم را تسریع کنم.

در مجموع شرکت در این دورۀ آموزشی را برای تمام دوستان هنرمند و هنردوست لازم و ضروری می دانم و با تاکید، توصیه می کنم.

 

معرفی کارگاه تاریخ هنر و اهداف و روند آموزشی آن در مدرسۀ حیرت:

 

این دورۀ جامع آموزشی شامل 48 جلسۀ هفتگی طی یک سال است. (هر هفته یک جلسۀ 3 ساعته و در مجموع، 144 ساعت آموزشی)

شهریۀ کارگاه :

شهریۀ کل دوره برای یک سال مبلغ 720000 تومان و البته برای هنرجویان مدرسه داستان، 320000 تومان است که امکان پرداخت آن طی دو تا حداکثر سه مرحله مقدور خواهد بود.

 

اهداف:

·         آشنایی با مقدمات و اصول و اهداف مطالعۀ تاریخ هنر و مقدمات تحلیل

·         آشنایی با خاستگاه و ریشه های تاریخی هنر بشری

·         آشنایی با هنر تمدن های اولیه و هنر جهان باستان

·         آشنایی با هنر کلاسیک باستان (یونان و روم)و مفهوم کلاسیک و پایه های هنر تمدن غرب

·         توانایی تحلیل و درک فردیِ هنر ماقبل از مدرنیسم

·         آشنایی با سیر هنر غرب در قرون اولیۀ مسیحیت و هنر قرون وسطی

·         آشنایی با پایه ها و مبانی تاریخی هنر رنسانس و مفهوم هنر کلاسیک اومانیستی و آغاز هنر مدرن

·         آشنایی با مفاهیم و سبک ها و مکاتب هنر مدرن و فراگیری جهانی آن و هنر دوران پست مدرن

·         توانایی تحلیل و درک فردیِ هنر مدرن و معاصر

 

مباحث:

·         هنر پیش از تاریخ (دورۀ سنگ)

·         هنر تمدن های بین النهرین

·         هنر تمدن های فلات ایران

·         هنر تمدن مصر

·         هنر تمدن های دریای اژه و کرت

·         هنر تمدن یونان

·         هنر اتروسک و روم

·         هنر یهودی و مسیحیت آغازین

·         هنر بیزانس تا پایان قرن 8 میلادی

·         هنر اسلامی

·         هنر اروپای قرون وسطی

·         هنر رومانسک

·         هنر گوتیک

·         هنر سبک های رنسانس

·         هنر باروک

·         هنر روکوکو

·         سبک ها و مکاتب ادبی و هنری نیمه ی دوم قرن 18 و قرن 19 (نئوکلاسیسیسم،  رومانتیسم، نئوگوتیک، رئالیسم و امپرسیونیسم)

·         سبک ها و مکاتب ادبی و هنری اواخر قرن 19 و قرن 20 شامل: (پست امپرسیونیسم ، اکسپرسیونیسم، سمبولیسم، هنر انتزاعی، فوویسم، کوبیسم، فوتوریسم، کوبو-فوتوریسم، آوانگاردیسم، رئالیسم اجتماعی، سوررئالیسم، دادائیسم، ساختارگرایی و پروداکتیویسم، د استیل، اکسپرسیونیسم انتزاعی، اکسپرسیونیسم اندامی، هنر پاپ، انتزاع فرمالیستی، مینی مالیسم، پسا مینی مالیسم، هنر مفهومی و …)

·         هنر دوران پست مدرن

 

منابع مورد استفاده در دوره:                                                        

منابع اصلی :

·         تاریخ هنر جنسن 1962 – ترجمه فرزان سجودی از ویرایش هفتم 2007            

·         هنر در گذر زمان هلن گاردنر 1926 – ترجمه تقی فرامرزی از ویرایش ششم 1986

·         تاریخ هنر گمبریج 1950 – ترجمه علی رامین از ویرایش شانزدهم 1998

·         تاریخ اجتماعی هنر آرنولد هاوزر 1951

·         تاریخ تمدن بین النهرین 3جلدی – یوسف مجید زاده – انتشارات دانشگاهی

·         تاریخ تمدن عیلام(ایلام) – یوسف مجید زاده – انتشارات دانشگاهی

·         روش تجزیه و تحلیل آثار هنرهای تجسمی- چارلز جنسن

·         کتب درسی پیش دانشگاهی هنر – بخش هنرهای ایران باستان

·         پژوهشی در هنر یونان و روم – جزوه دانشگاهی

·         مجموعه ای از مقالات علمی-پژوهشی

·         ...

همچنین جلسات متعددی نیز به صورت عملی به تحلیل آثار و تمرین هنرجویان در درک و تحلیل اختصاص داده خواهد شد.


ثبت نظرشما